Publikacja towarzysząca konferencji „PROBLEMATYCZNA, NIEWYGODNA, NIEJASNA – ROLA SZTUKI W PRZESTRZENI PUBLICZNEJ”

W imieniu Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia Adam Budak i Julia Draganović zaprosili międzynarodowych artystów, krytyków i kuratorów, by wzięli udział w dyskusji Problematyczna, niewygodna, niejasna – rola sztuki w przestrzeni publicznej w Fabryce Batycki w Gdańsku w dniach 23-24 listopada 2012. W tym roku, w rocznicę tego wydarzenia, CSW Łaźnia publikuje książkę stanowiącą podsumowanie sympozjum.

Sztuka w przestrzeni publicznej, czyli, można by rzec – na dzikim terenie. Sztuka niechroniona przez kontekst przestrzeni wystawowej, staje się niewygodna w zasadzie dla wszystkich. Stopień nieprzewidywalności nierzadko przerasta artystów i kuratorów: wszak nie można w pełni kontrolować czynników takich jak pogoda, światło oraz dźwięki otoczenia. A przecież do tego dochodzi jeszcze publiczność i jej reakcje.

Ludzie, którzy na ogół nawet nie zdają sobie sprawy z tego, że mają do czynienia z dziełem sztuki, najprawdopodobniej byliby bardzo zdziwieni, gdyby ktoś im powiedział, że oto stali się odbiorcami jakiegoś dzieła. W rezultacie, w konfrontacji ze sztuką w przestrzeni publicznej ludzie dość często czują się zupełnie bezradni albo wręcz zaniepokojeni tym, co w świecie sztuki uznawane jest za ważne dzieło. Oczywiście zdarza się to również w przestrzeniach dla sztuki przeznaczonych, lecz tu przewaga polega na tym, że publiczność muzealna trafia do takich miejsc z własnej woli.

Czemu mielibyśmy się tym więc przejmować? Czy nie moglibyśmy ograniczyć się do tej bezpiecznej przestrzeni, jaką daje nam galeria? Dlaczego te ulotne, niematerialne interwencje muszą się odbywać w przestrzeni publicznej, dlaczego czujemy potrzebę prowokowania publiczności? Na przestrzeni ostatnich dekad artyści, instytucje sztuki oraz kuratorzy udzielali najróżniejszych odpowiedzi na te pytania: sztuka publiczna była i jest postrzegana jako niekomercyjna i antyelitarna, jako próba przydania piękna przestrzeniom ubogim pod względem estetycznym oraz jako szansa na kontakt ze sztuką współczesną, dana szerszej widowni, w tym osobom, które nie mają możliwości chodzić do muzeów i galerii. Wielu sądzi, że sztuka publiczna posiada moc dokonywania zmian w systemach miejskich oraz społecznych.

To ambitne cele dla tego bezsprzecznie trudnego przedsięwzięcia, jakim jest sztuka publiczna. Poza przytoczonymi powyżej problemami związanymi z publiczną aktywnością artystyczną, należy wziąć pod uwagę kwestie dotyczące dysproporcji pod względem sytuacji ekonomicznej czy wykształcenia oraz wyczerpanie się powszechnie spotykanych praktyk partycypacji, uznawanych przez dzisiejsze systemy demokratyczne. Jedno jest pewne: sztuki publicznej nie tworzy się w samotności; interakcja i współpraca są częścią jej natury, elementami, który stanowią o jej wyjątkowości.

Mel Chin during ‘Over! Leftover’ performance, fot. Iwona Pankowska&Robert Suszko

Mel Chin during ‘Over! Leftover’ performance, fot. Iwona Pankowska&Robert Suszko

Podczas ośmiu lat swojego istnienia, Galeria Zewnętrzna Miasta Gdańska zaprosiła 31 artystów, by zaproponowali swoje własne interwencje w przestrzeni publicznej, następnie uznała 8 projektów za warte realizacji i wyprodukowała 5 z nich. Kuratorzy i architekci zaproszeni przez Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia do udziału w projektach dotyczących długoterminowego rozwoju przestrzeni miejskiej w obrębie centrum Gdańska, uznali, że nadszedł już moment, by zaprezentować pierwsze efekty ich działalności szerszemu audytorium, zarówno w kraju, jak i za granicą, oraz rozpocząć dyskusję obejmującą różnorodne perspektywy i doświadczenia, a także mającą na celu wyodrębnienie ról, które artyści, kuratorzy, projektanci i architekci mogliby odgrywać w rewitalizacji i regeneracji przestrzeni publicznej.

Na potrzeby książki Problematyczna, niewygodna, niejasna – rola sztuki w przestrzeni publicznej Jadwiga Charzyńska, Dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, napisała wprowadzenie do sztuki Galerii Zewnętrznej Miasta Gdańska od jej początków po stan obecny. Agnieszka Wołodźko prezentuje przegląd sztuki publicznej w Gdańsku w ostatnich dziesięcioleciach.

Porządek kolejnych esejów opublikowanych w książce wynika ze struktury tytułowego sympozjum, które odbyło się w Gdańsku w dniach 23-24 listopada 2012 roku. Eseje stanowią rozszerzone wersje ustnych prezentacji tych referentów, którzy byli w stanie wziąć udział w projekcie wydawniczym, który trwał zaledwie kilka miesięcy. Dumni jesteśmy z tego, że Chantal Mouffe, główna wykładowczyni sympozjum, przedstawiła swoje refleksje na temat Krytycznych praktyk artystycznych jako interwencji przeciwko hegemonii. Mika Hanuula zgodził się na przedruk drugiego rozdziału z jego książki Politics, Identity and Public Space (Expodium 2) pod tytułem Imaginaria społeczne. Tekst Hannuli służy jako tło dla serii tekstów poświęconych Biskim spotkaniom. Strategiom współpracy, przykłady których artyści Mel Chin i Barbara Holub, a także kuratorki Julia Draganović, Aneta Szyłak i Joanna Warsza oferują w omówieniach najlepszych modeli praktyki rozważając kwestie takie jak: jakiego rodzaju strategie oferują dostęp do istniejących systemów wiedzy i wspierają współpracę pomiędzy różnymi partnerami?

W drugiej sekcji zatytułowanej Muzeum bez muzeum. Taktyka emancypacji i autonomii kuratorka Claire Doherty i artyści Maria Papadimitriou i Bert Theis starają się odpowiedzieć na pytanie, na ile sztuka publiczna stanowić może uzupełnienie czy alternatywę dla muzeów i rozważają strategie usprawnienia organizacji wewnętrznej.

Publikacja została wydana w ramach projektu Galeria Zewnętrzna Miasta Gdańska realizowanego przez Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia. Projekt dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu Narodowego Centrum Kultury – Kultura – Interwencje

Cecilia Alemani i Julia Draganovic, fot. I. Pankowska & R. Suszko

Cecilia Alemani i Julia Draganovic, fot. I. Pankowska & R. Suszko

Tone Hansen, Barbara Holub, Joanna Warsza, Chantal Mouffe, fot. I. Pankowska & R. Suszko

Tone Hansen, Barbara Holub, Joanna Warsza, Chantal Mouffe, fot. I. Pankowska & R. Suszko

PATRONI / PARTNERZY